Czym jest wskaźnik rotacji zapasów i kiedy trzeba go obliczyć?
Wskaźnik rotacji zapasów pokazuje, ile razy w określonym czasie przedsiębiorstwo sprzedało zapas odpowiadający jego średniej wartości. Okresem analizy może być rok, kwartał, miesiąc lub inny przedział, pod warunkiem że dane wykorzystane w obliczeniu dotyczą tego samego czasu.
Wskaźnik rotacji zapasów jest wyrażany w krotnościach, np. wynik równy 5 dla roku oznacza, że koszt własny sprzedaży w analizowanym okresie stanowił pięciokrotność średniej wartości zapasów. Nie jest to liczba wydań magazynowych ani liczba fizycznych przemieszczeń poszczególnych jednostek towaru. Wskaźnik oblicza się jako iloraz kosztu własnego sprzedaży i średniej wartości zapasów.
Rotację można analizować dla całego zapasu, ale w zarządzaniu magazynem przydatne jest również porównywanie poszczególnych grup asortymentowych. Pozwala to rozpoznać towary o szybszej i wolniejszej rotacji oraz sprawdzić, czy poziom zapasu odpowiada rzeczywistemu popytowi.
Jak często liczyć wskaźnik rotacji zapasów?
Wskaźnik rotacji zapasów warto obliczać regularnie, np. co miesiąc, co kwartał lub raz w roku, w zależności od charakteru działalności, zmienności popytu i sezonowości, a nie wyłącznie jednorazowo. Analiza jest szczególnie przydatna przy:
- zmianach poziomu zapasu,
- sezonowych wahaniach sprzedaży,
- wzroście kosztów utrzymania zapasów,
- podejrzeniu powstawania nadwyżek lub niedoborów.
Porównanie kolejnych okresów pozwala wychwycić zmianę wyniku, ale wymaga stosowania tej samej metody obliczeniowej i danych odnoszących się do porównywalnych okresów.
Może zainteresować Cię również: Kontrola stanów magazynowych – jak działa w praktyce?
Jak obliczyć wskaźnik rotacji zapasów? Gotowy wzór
Podstawowy wzór wykorzystuje koszt własny sprzedaży oraz średnią wartość zapasów:
Wskaźnik rotacji zapasów = koszt własny sprzedaży / średnia wartość zapasów
Koszt własny sprzedaży musi dotyczyć tego samego okresu, dla którego ustalono średnią wartość zapasów. Do obliczenia wykorzystuje się więc koszt sprzedanych towarów, a nie przychód uzyskany z ich sprzedaży.
Najprostszy sposób obliczenia średniej wartości zapasów wygląda następująco:
Średnia wartość zapasów = (wartość zapasów na początku okresu + wartość zapasów na końcu okresu) / 2
Przy dużych wahaniach zapasu między początkiem a końcem okresu taka średnia może nie oddawać dobrze sytuacji w całym analizowanym czasie. Przy silnej sezonowości bardziej reprezentatywną średnią można wyznaczyć na podstawie większej liczby pomiarów, np. miesięcznych stanów zapasów.
Wskaźnik rotacji zapasów – przykład obliczenia
Załóżmy, że w ciągu roku:
- koszt własny sprzedaży wyniósł 1 500 000 zł,
- wartość zapasów na początku roku wynosiła 250 000 zł,
- wartość zapasów na końcu roku wynosiła 350 000 zł.
Najpierw obliczamy średnią wartość zapasów:
(250 000 zł + 350 000 zł) / 2 = 300 000 zł
Następnie obliczamy wskaźnik:
1 500 000 zł / 300 000 zł = 5
Wynik oznacza, że koszt własny sprzedaży w analizowanym roku stanowił pięciokrotność średniej wartości zapasów.
Można także spotkać wzór wykorzystujący przychody ze sprzedaży zamiast kosztu własnego sprzedaży. Taki wariant jest mniej precyzyjny, ponieważ przychód obejmuje również marżę. Dlatego do obliczenia wskaźnika lepiej zestawiać koszt własny sprzedaży ze średnią wartością zapasów.
Wskaźnik rotacji zapasów w dniach (cykl rotacji) – jak go wyliczyć?
Wskaźnik rotacji zapasów i cykl rotacji zapasów opisują ten sam obszar z dwóch różnych perspektyw.
- Wskaźnik rotacji zapasów w krotnościach pokazuje relację kosztu własnego sprzedaży do średniej wartości zapasów w analizowanym okresie.
- Cykl rotacji (wskaźnik rotacji zapasów w dniach) przedstawia tę samą relację jako średnią liczbę dni.
Wzór na cykl rotacji wygląda następująco:
Wskaźnik rotacji zapasów w dniach (cykl rotacji) = liczba dni w analizowanym okresie / wskaźnik rotacji zapasów w krotnościach
Można również obliczyć go bezpośrednio:
Wskaźnik rotacji zapasów w dniach (cykl rotacji) = (średnia wartość zapasów / koszt własny sprzedaży) × liczba dni w analizowanym okresie
Jeżeli obliczenie obejmuje pełny rok – można przyjąć 365 dni. Dla kwartału, miesiąca lub innego okresu należy wykorzystać liczbę dni odpowiadającą analizowanemu przedziałowi.
Wracając do wcześniejszego przykładu:
365 / 5 = 73 dni
Wynik oznacza, że średnia wartość zapasu odpowiada około 73 dniom sprzedaży liczonej po koszcie własnym w analizowanym roku. Nie oznacza natomiast, że każda konkretna paleta, partia lub sztuka towaru pozostaje w magazynie dokładnie przez 73 dni.
Kierunek interpretacji obu miar jest odwrotny: wysoki wskaźnik rotacji zapasów w krotnościach oznacza szybszą rotację, natomiast wysoki wskaźnik rotacji zapasów w dniach oznacza dłuższy okres utrzymywania zapasu. Niska liczba dni odpowiada więc szybszej rotacji.
Przeczytaj również: Centrum dystrybucyjne – jaka jest jego rola i zadania w nowoczesnej logistyce?
Jak interpretować i oceniać otrzymaną wartość wskaźnika?
Nie ma jednej wartości, którą można uznać za prawidłową dla każdej firmy. Wynik zależy m.in. od:
- rodzaju asortymentu,
- branży,
- sezonowości,
- modelu sprzedaży,
- możliwości uzupełniania zapasu.
Towary o krótkim terminie przydatności powinny co do zasady charakteryzować się wyższym wskaźnikiem rotacji w krotnościach i niższym wskaźnikiem rotacji w dniach niż asortyment, który może być bezpiecznie przechowywany przez długi czas.
Sezonowy charakter sprzedaży również może powodować okresowe zwiększenie zapasu, a następnie jego szybszy rozchód. Z tego powodu porównanie wskaźników przedsiębiorstw o całkowicie różnym profilu działalności może prowadzić do błędnych wniosków.
Nie należy przyjmować jednej uniwersalnej wartości wskaźnika jako celu dla każdego przedsiębiorstwa. Poziom rotacji zależy od specyfiki działalności i rodzaju towarów.
Lepszym punktem odniesienia są wyniki z wcześniejszych, porównywalnych okresów oraz rotacja poszczególnych grup asortymentowych. Sam wzrost wskaźnika również nie powinien być automatycznie uznawany za poprawę. Jeżeli zapas zostanie ograniczony zbyt mocno, wskaźnik wzrośnie, ale jednocześnie może zwiększyć się ryzyko niedostępności towaru.
Wysoka czy niska rotacja – co jest lepsze dla Twojego biznesu?
Poziom rotacji powinien być oceniany razem z popytem, kosztami utrzymania zapasu i wymaganą dostępnością towaru. Dlatego ani bardzo wysoka, ani bardzo niska wartość wskaźnika nie powinna być interpretowana w oderwaniu od pozostałych danych.
Co oznacza wysoki wskaźnik rotacji zapasów?
Wysoka rotacja oznacza, że zapas odpowiadający jego średniej wartości jest sprzedawany stosunkowo szybko. Może wiązać się z krótszym czasem składowania, niższymi kosztami utrzymywania zapasu, mniejszym zaangażowaniem kapitału oraz ograniczeniem ryzyka utraty wartości albo przeterminowania towaru.
Szybsza rotacja zapasów nie oznacza jednak automatycznie szybszego wpływu środków pieniężnych. Jeżeli sprzedaż odbywa się z odroczonym terminem płatności, towar może zostać sprzedany, choć przedsiębiorstwo nie otrzymało jeszcze zapłaty od odbiorcy.
Nie oznacza to jednak, że należy dążyć do maksymalnej możliwej wartości wskaźnika. Zbyt wysoka rotacja może wynikać z utrzymywania zbyt małego zapasu. W takim przypadku opóźnienie dostawy, nagły wzrost popytu lub inne zakłócenie może prowadzić do braków magazynowych i utraty sprzedaży. Szybka rotacja może również wymagać częstszego uzupełniania zapasu, przez co większego znaczenia nabiera terminowość i niezawodność dostaw.
Ocena wysokiej rotacji powinna więc obejmować także dostępność towaru i możliwość odpowiednio szybkiego uzupełnienia zapasu.
Co oznacza niski wskaźnik rotacji zapasów?
Niski wskaźnik oznacza wolniejszy obrót zapasem. Jeżeli przedsiębiorstwo utrzymuje więcej towaru, niż wynika z bieżącego popytu, konsekwencją może być dłuższe zajmowanie powierzchni magazynowej, większy koszt przechowywania, większe zaangażowanie kapitału oraz wzrost ryzyka utraty wartości, przeterminowania lub powstania zapasu martwego.
Niski wynik nie musi jednak automatycznie oznaczać błędnego zarządzania. Na poziom rotacji wpływają rodzaj towaru, sezonowość oraz sposób zaopatrywania magazynu. Większy zapas może być również utrzymywany świadomie, aby zabezpieczyć dostępność przed okresem zwiększonego popytu albo przy ograniczonych możliwościach szybkiego uzupełnienia stanów.
Dlatego celem nie powinno być osiągnięcie najwyższej możliwej rotacji, lecz utrzymanie poziomu zapasu odpowiadającego popytowi, kosztom jego utrzymania oraz wymaganej dostępności towaru.
Jak wykorzystać wskaźnik rotacji zapasów w zarządzaniu magazynem?
Jedna wartość obliczona dla całego zapasu może nie pokazać różnic pomiędzy poszczególnymi grupami asortymentowymi. Analiza rotacji poszczególnych grup asortymentowych pozwala wskazać towary rotujące szybko, średnio i wolno, a następnie uwzględnić tę informację przy organizacji przestrzeni magazynowej, uzupełnianiu zapasu i kontroli towarów zalegających.
Porównanie rotacji poszczególnych grup asortymentowych pozwala również ocenić, czy poziom zapasu odpowiada popytowi, a następnie korygować wielkość zamówień oraz częstotliwość dostaw.
Dane o rotacji można również łączyć z klasyfikacją ABC. Qguar WMS Pro analizuje dane bieżące oraz zgromadzoną historię i może wyznaczać klasy ABC dla artykułów i lokalizacji. Dane o rotacji mogą być następnie uwzględniane przy rozmieszczaniu najczęściej obsługiwanego asortymentu w dogodnie dostępnych miejscach.
- zapewnia bieżący wgląd w stan magazynowy,
- umożliwia tworzenie zestawień, raportów i analiz,
- rejestruje historię operacji wykonywanych na składowanych towarach i nośnikach.
Przy analizie rotacji znaczenie ma nie tylko sam wzór, lecz także dostępność i wiarygodność danych, na podstawie których obliczany jest wskaźnik. System WMS wspiera pozyskiwanie i przetwarzanie danych o zapasach potrzebnych do takich analiz.
Trzeba przy tym rozdzielić dane magazynowe od finansowych. Do obliczenia wskaźnika rotacji zapasów potrzebny jest koszt własny sprzedaży. System WMS dostarcza dane dotyczące zapasu i jego ruchu, natomiast dane finansowe mogą pochodzić z systemu ERP. Qguar WMS Pro umożliwia płynną wymianę danych z systemami tej klasy.
Przeczytaj również: Czym się różni ERP od WMS?
FAQ
Jak często należy obliczać wskaźnik rotacji zapasów?
Wskaźnik rotacji zapasów warto analizować regularnie, a częstotliwość pomiaru dopasować do charakteru działalności, zmienności popytu i sezonowości. Można obliczać go dla roku, kwartału, miesiąca lub innego okresu. Przy porównywaniu wyników należy zachować tę samą metodę obliczeniową i zestawiać porównywalne okresy.
Jaki wskaźnik rotacji zapasów można uznać za dobry?
Nie istnieje jedna wartość prawidłowa dla wszystkich przedsiębiorstw. Dobry wynik powinien odpowiadać charakterystyce asortymentu, popytowi, sezonowości i możliwości uzupełniania zapasu. Wskaźnik powinien być oceniany przede wszystkim w odniesieniu do własnych danych historycznych i porównywalnych grup towarów.
Czy wysoki wskaźnik rotacji zapasów zawsze jest korzystny?
Nie. Wysoka rotacja może oznaczać krótsze składowanie oraz mniejsze zaangażowanie kapitału, ale zbyt wysoka wartość może również wynikać z utrzymywania niewystarczającego zapasu. Zwiększa to ryzyko braków, szczególnie przy wzroście popytu lub opóźnieniach w uzupełnianiu stanów.
Czym różni się wskaźnik rotacji zapasów w krotnościach od wskaźnika rotacji zapasów w dniach?
Wskaźnik rotacji zapasów w krotnościach pokazuje relację kosztu własnego sprzedaży do średniej wartości zapasów w analizowanym okresie. Wskaźnik rotacji zapasów w dniach przedstawia tę samą relację jako średnią liczbę dni. Im wyższa rotacja w krotnościach, tym szybszy obrót. W przypadku rotacji w dniach zależność jest odwrotna – mniejsza liczba dni oznacza szybszą rotację.
