Wśród zakładów wytwórczych coraz silniej uwidacznia się trend dążenia w kierunku produkcji kontraktowej. Firmy, zarówno z sektora MŚP jak i duże, zlecają część swojej produkcji zewnętrznym kooperantom. Strategia ta, choć oparta na konkretnych przesłankach i w wielu aspektach korzystna, wymaga jednak ostrożnego podejścia i zarządzania. Oto, jak produkcja kontraktowa działa w praktyce i na co zwrócić uwagę.
Produkcja kontraktowa to model biznesowy, w którym firma zleca część lub całość produkcji zewnętrznemu producentowi. W produkcji kontraktowej własność gotowych produktów i ich specyfikacja pozostaje po stronie firmy zlecającej. Producent kontraktowy pozyskuje surowce i wytwarza produkt zgodnie ze specyfikacją, a następnie go odsprzedaje.
Dzięki takiemu rozwiązaniu firma zatrudniająca może skupić się na swoich podstawowych kompetencjach, takich jak:
- Projektowanie produktu.
- Badania konsumenckie i rynkowe.
- Marketing i sprzedaż.
- Obsługa i satysfakcja klienta.
Firmy każdej wielkości korzystają z produkcji kontraktowej. Branże obejmują m.in. produkcję części samochodowych, urządzeń medycznych oraz leków.
Jak działa produkcja kontraktowa?
Typowy układ kształtuje się w kilku etapach:
- Umowa jest podpisywana między firmą zlecającą a producentem kontraktowym, szczegółowo określająca, kto odpowiada za co, od surowców po gotowe produkty. Określa ona również standardy jakości, jakie musi spełniać produkt, a także ustala ceny, ilości i terminy realizacji.
- Firma zlecająca przekazuje projekt i specyfikację produktu.
- Producent kontraktowy konfiguruje narzędzia i uruchamia wszelkie prototypy niezbędne do przetestowania projektu przed rozpoczęciem pełnej produkcji.
- Producent kontraktowy kupuje surowce i rozpoczyna produkcję.
- Gotowe produkty są dostarczane do firmy zlecającej.
W całym tym procesie własność pozostaje po stronie firmy zlecającej. Zachowuje ona swoją własność intelektualną i projekt produktu, więc gotowe produkty należą do niej, a nie do producenta kontraktowego. Producent kontraktowy zapewnia moce przerobowe i wiedzę specjalistyczną: specjalistyczny sprzęt i doświadczenie procesowe niezbędne do stworzenia produktu zgodnie ze specyfikacją. W zamian otrzymuje zapłatę i często studium przypadku.
Rodzaje produkcji kontraktowej
Produkcja kontraktowa to szerokie pojęcie. Obejmuje kilka rodzajów umów, które różnią się zakresem prac podejmowanych przez partnera oraz tym, czyj projekt i marka znajdą się na gotowym produkcie.
Niektóre typy są definiowane na podstawie tego, jaką część fizycznego produktu wytwarza producent:
- Produkcja komponentów, często nazywana podwykonawstwem, polega na tym, że partner wytwarza określone części zgodnie ze specyfikacją. Podwykonawca może dostarczyć pojedynczy, obrobiony mechanicznie komponent, który będzie wykorzystywany w większym produkcie.
- Montaż kontraktowy polega na tym, że partner bierze dostarczone lub pozyskane komponenty i składa je w gotowe jednostki, bez konieczności samodzielnego wytwarzania części.
- Produkcja kompleksowa obejmuje cały proces budowy. Partner pozyskuje materiały, produkuje towary i dostarcza kompletny produkt gotowy do sprzedaży, a Ty zachowujesz projekt produktu i jesteś właścicielem gotowych produktów.
Inne typy są definiowane na podstawie tego, kto jest właścicielem projektu i czyja nazwa faktycznie widnieje na etykiecie produktu. Należą do nich:
- OEM (producent oryginalnego sprzętu) produkuje gotowe produkty lub komponenty, które inna firma sprzedaje pod własną nazwą. W zależności od branży, „OEM” może odnosić się albo do producenta, albo do marki, dlatego warto upewnić się, co oznacza w danej umowie.
- ODM (producent oryginalnego projektu) zajmuje się zarówno projektem, jak i budową produktu. ODM opracowuje produkt, a firma zatrudniająca sprzedaje go pod własną marką. Skraca to czas rozwoju produktu, ale jednocześnie przekazuje część kontroli nad projektem.
- Produkcja pod własną marką ma miejsce, gdy producent wytwarza istniejący produkt, który sprzedajesz pod własną marką. Produkt już istnieje, zmienia się jedynie marka.
Co-packing, w którym partner zajmuje się wyłącznie pakowaniem gotowego produktu, to pokrewna forma outsourcingu. Omawiamy ją w naszym poradniku dotyczącym co-packingu .
Typowe przykłady produkcji kontraktowej
Produkcja kontraktowa jest obecna w niemal każdej branży produkującej produkty fizyczne. Niektóre sektory opierają się na niej szczególnie mocno.
Elektronika jest prawdopodobnie najbardziej widocznym przykładem. Wiele znanych marek konsumenckich projektuje swoje urządzenia, ale ich nie produkuje, zlecając produkcję dużym producentom OEM i ODM, którzy wytwarzają części lub montują gotowe produkty.
Motoryzacja jest przykładem produkcji kontraktowej od dawna. Pojazd składa się z tysięcy części i wielu podzespołów, a prawie żaden producent nie produkuje wszystkiego samodzielnie. Dzieje się tak, ponieważ dobry samochód to połączenie dobrego projektu, wysokiej jakości montażu i niezawodnych podzespołów. Zlecanie podzespołów na zewnątrz często okazuje się najbardziej opłacalne, ale niektóre firmy decydują się również na montaż kontraktowy.
Produkty farmaceutyczne i wyroby medyczne opierają się na produkcji kontraktowej z innego powodu: regulacji. Budowa i walidacja zgodnego z przepisami zakładu produkcyjnego jest kosztowna i czasochłonna, dlatego wiele firm farmaceutycznych i produkujących wyroby medyczne zleca produkcję specjalistom, którzy już spełniają wymagane standardy jakości i przepisy. Partnerzy ci są często nazywani organizacjami produkcji kontraktowej.
Przemysł lotniczy i kosmiczny opiera się na produkcji kontraktowej, aby zapewnić precyzję i certyfikację. Części często muszą spełniać rygorystyczne tolerancje i wymagania dotyczące identyfikowalności, a producenci, którzy je wytwarzają, posiadają certyfikaty i specjalistyczny sprzęt, co nie miałoby sensu dla firm zlecających.
Mocne strony produkcji kontraktowej
Atrakcyjność produkcji kontraktowej sprowadza się do jednej idei: przekształcenia stałych kosztów i stałej wydajności w elastyczną produkcję na żądanie. Zamiast posiadać fabrykę i ponosić jej koszty stałe przez cały rok, firma płaci partnerowi za produkcję tego, czego potrzebuje, kiedy tego potrzebuje. Ta pojedyncza zmiana jest źródłem większości korzyści opisanych poniżej.
Niższe koszty i nakłady kapitałowe
Budowa zakładu produkcyjnego to duży wydatek kapitałowy, a jego eksploatacja wiąże się z wieloma kosztami, takimi jak stała siła robocza, sprzęt i konserwacja, niezależnie od tego, czy linia jest zajęta, czy nie. Produkcja kontraktowa eliminuje większość tych kosztów.
Firma zatrudniająca płaci za produkcję jako koszt zmienny, a nie stały, co sprzyja zarówno natychmiastowym oszczędnościom, jak i długoterminowej redukcji kosztów. Ponieważ producenci kontraktowi często realizują większe wolumeny dla wielu klientów, mogą również osiągnąć korzyści skali, których pojedyncza firma nie byłaby w stanie osiągnąć samodzielnie.
Skalowalność i elastyczność
Popyt rzadko utrzymuje się na stałym poziomie. Produkcja kontraktowa pozwala firmie zwiększać lub zmniejszać wolumen produkcji, aby sprostać zapotrzebowaniu, bez konieczności płacenia za moce produkcyjne, których nie zawsze będzie w stanie wykorzystać. W okresie wzmożonej produkcji partner przejmuje dodatkowe obciążenie. W okresie spowolnienia firma unika kosztów związanych z przestojem zakładu. Skalowalność i elastyczność tego typu są trudne i kosztowne do osiągnięcia samodzielnie.
Szybkość realizacji
Zarządzanie fabryką wymaga czasu i uwagi. Outsourcing produkcji przekazuje pracę partnerowi, dzięki czemu firma odzyskuje ten czas i może skupić się na kluczowych kompetencjach, takich jak projektowanie produktu i marketing.
Szybkość również ma znaczenie. Ugruntowany partner dysponuje już odpowiednim sprzętem i doświadczeniem, dzięki czemu nowy produkt może szybciej trafić na rynek, skracając czas wprowadzenia go na rynek przez firmę.
Te mocne strony pokazują, jak produkcja kontraktowa przynosi korzyści również małym firmom. Firma nie potrzebuje kapitału na budowę własnego zakładu, aby wprowadzić produkt na rynek, co znacznie obniża barierę wejścia. Korzyści te obowiązują jednak tylko wtedy, gdy umowa jest dobrze zarządzana, co również wiąże się z ryzykiem.
Ryzyka i wyzwania związane z produkcją kontraktową
Mimo wszystkich swoich zalet, produkcja kontraktowa oddaje coś ważnego: bezpośrednią, codzienną kontrolę nad procesem wytwarzania produktu. Zlecasz pracę na zewnątrz, ale nie ponosisz odpowiedzialności za rezultat. Większość poniższych wyzwań sprowadza się do tego jednego faktu, a każde z nich można opanować przy odpowiednim zaangażowaniu.
Monopolizacja
Zjawisko polegające na skupianiu mocy wytwórczych lub decyzji zakupowych w rękach kilku kluczowych podmiotów, co drastycznie ogranicza wolną konkurencję rynkową. Chociaż produkcja kontraktowa pozwala markom na rozwój bez budowy fabryk, to rosnąca konsolidacja w tym sektorze tworzy bariery wejścia i silną asymetrię sił. Ryzyko monopolizacji może dotyczyć zarówno strony podażowej (wytwórców), jak i popytowej (zleceniodawców).
Kontrola jakości
Kiedy nie zarządzasz fabryką, nie możesz pilnować linii produkcyjnej. Producent kontraktowy produkuje zgodnie z Twoimi specyfikacjami, ale to on musi egzekwować standardy jakości na hali produkcyjnej. Jeśli ich system zapewnienia jakości zawiedzie, wadliwy produkt nadal będzie nosił Twoją markę. Zarządzanie tym oznacza wcześniejsze ustalenie jasnych punktów kontroli jakości, zdefiniowanie sposobu kontroli części oraz weryfikację wyników, zamiast zakładania, że są one spełnione.
Ograniczona bezpośrednia kontrola
Przekazanie produkcji oznacza również przekazanie części harmonogramu. Jesteś teraz jednym z kilku klientów konkurujących o moce produkcyjne partnera, więc ich terminy realizacji i priorytety kształtują Twoje. Zakłócenie w jego łańcuchu dostaw staje się również Twoim zakłóceniem, często bez ostrzeżenia. Aby nadążyć za tym trendem, potrzebna jest przejrzystość, wiedza o stanie realizacji zamówień i planowanie z uwzględnieniem harmonogramów partnera, zamiast dać się im zaskoczyć.
Ujawnienie własności intelektualnej
Producent kontraktowy potrzebuje dostępu do Twoich projektów, specyfikacji, a czasem również zastrzeżonych procesów. To naraża na ryzyko własność intelektualną, którą w przeciwnym razie zachowałbyś we własnym zakresie, a ryzyko wzrasta, gdy partner obsługuje wielu klientów, z których niektórzy mogą działać na Twoim rynku. Solidnie zabezpieczone umowy, jasne warunki własności i staranny dobór partnera pozwalają zachować kontrolę nad tym. Producenci kontraktowi często przestrzegają rygorystycznych norm, takich jak ISO 27001, aby zapewnić sobie sukces.
Oprogramowanie dla przedsiębiorstw produkcyjnych znacznie upraszcza zarządzanie procesami i dostawcami.
Produkcja kontraktowa działa najlepiej, gdy produkcja outsourcingowa jest zarządzana w ramach tego samego procesu operacyjnego, co produkcja wewnętrzna. Właśnie wtedy przydatne staje się oprogramowanie z funkcją podwykonawstwa. Zamiast traktować pracę zewnętrzną jako oddzielny arkusz kalkulacyjny lub luźne zamówienie zakupu, etap outsourcingu można zaplanować, śledzić, wycenić i wprowadzić z powrotem do magazynu za pośrednictwem tego samego systemu.
Podwykonawstwo pozwala producentom określić, które części procesu produkcyjnego są realizowane przez podmioty zewnętrzne. Operacja podwykonawcza może zostać uwzględniona w marszrucie produktu, dzięki czemu jasno widać, który etap jest realizowany wewnętrznie, a który jest zlecany podwykonawcy. Pomaga to zachować realizm planowania produkcji, zwłaszcza gdy terminy realizacji, dostępność dostawców i zewnętrzne moce przerobowe wpływają na terminy dostaw.
Funkcje oprogramowania dla produkcji kontraktowej:
- Wykaz materiałów i marszruta określają, co należy wykonać, jakie materiały są potrzebne i jakie operacje są wymagane. Gdy część prac jest zlecana na zewnątrz, te zapisy pomagają zapewnić, że podwykonawca otrzyma prawidłową specyfikację, a gotowe produkty lub zespoły zostaną zwrócone zgodnie z właściwymi wymaganiami produkcyjnymi.
- Wydawanie materiałów bez opłat jest ważne, ponieważ jeśli firma zlecająca dostarcza podwykonawcy komponenty lub materiały, nadal muszą one być kontrolowane jako zapasy. System magazynowy dla produkcji pomaga śledzić, co zostało wysłane, co nadal znajduje się u podwykonawcy, a co zostało zwrócone jako wyroby gotowe, podzespoły lub materiały przetworzone. Dzięki temu zarówno ewidencja magazynowa, jak i koszty są dokładne.
- Zarządzanie zakupami i dostawcami pomaga kontrolować komercyjną stronę produkcji zleconej na zewnątrz. Zamówienia zakupu, rejestry dostawców, terminy realizacji – można zarządzać w jednym miejscu, co daje firmie jaśniejszy obraz tego, co zostało zamówione, kiedy jest spodziewane i jak przetwarzanie zewnętrzne wpływa na końcowy koszt produktu.
- Kontrola jakości i identyfikowalność zamykają cykl. Po otrzymaniu podzleconych elementów można je skontrolować przed przyjęciem do magazynu lub przeniesieniem do kolejnego etapu produkcji. Śledzenie partii i serii umożliwia również śledzenie materiałów i wyrobów gotowych w całym procesie, nawet jeśli część prac została wykonana przez firmę zewnętrzną.
Dla firm korzystających z produkcji kontraktowej praktycznym celem nie jest kontrolowanie każdej czynności na hali produkcyjnej podwykonawcy, ale zachowanie kontroli nad produktem, materiałami, harmonogramem, kosztami i wymaganiami jakościowymi. Odpowiedni system informatyczny dla produkcji zapewnia producentom taką przejrzystość, jednocześnie pozwalając im korzystać z elastyczności i możliwości zewnętrznych partnerów produkcyjnych.
Często zadawane pytania:
Czym jest producent kontraktowy?
Producent kontraktowy to firma zewnętrzna, która wytwarza towary zgodnie ze specyfikacjami innej firmy. Klient zachowuje prawo własności do projektu i gotowego produktu. Producent zazwyczaj dostarcza materiały i robociznę oraz obsługuje sprzęt do produkcji.
Czy produkcja kontraktowa i outsourcing to to samo pojęcie?
Produkcja kontraktowa to jeden z rodzajów outsourcingu. Firma może zlecić na zewnątrz wiele funkcji biznesowych. Produkcja kontraktowa oznacza powierzenie produkcji fizycznego produktu lub jego części zewnętrznemu producentowi.
Kiedy firma powinna skorzystać z produkcji kontraktowej?
Firma powinna rozważyć produkcję kontraktową, gdy potrzebuje dodatkowych mocy produkcyjnych, specjalistycznej wiedzy lub szybszego wejścia na rynek bez inwestowania we własną fabrykę. Jest to szczególnie przydatne, gdy popyt jest zmienny, produkcja wymaga specjalistycznego sprzętu lub gdy firma chce bardziej skupić się na projektowaniu produktu, sprzedaży i relacjach z klientami.
Jakie możliwe oszczędności daje produkcja kontraktowa?
Produkcja kontraktowa może obniżyć koszty, unikając dużych inwestycji w zakłady, maszyny, siłę roboczą, konserwację i specjalistyczne moce produkcyjne. Oszczędności są największe, gdy prace zlecone na zewnątrz są dokładnie monitorowane, aby ukryte koszty, problemy z jakością i opóźnienia nie obniżały marży.
