Zarządzanie cyklem życia produktu (PLM – Product life-cycle management) to proces zawiadywania produktem od etapu koncepcji, przez produkcję i wprowadzenie na rynek, aż po utylizację. Wykorzystanie niektórych typów oprogramowania może przynieść przedsiębiorcom korzyści w postaci lepszej współpracy międzywydziałowej, optymalizacji procesów produkcyjnych i zapewnienia wyższej jakości produktów.
Czym jest zarządzanie cyklem życia produktu (PLM)?
Podstawą zarządzania cyklem życia produktu jest gromadzenie i organizacja danych dotyczących produktu i powiązanych z nim działań. Umożliwia to firmom wyszukiwanie i analizowanie wszelkich informacji dotyczących produktu, w tym specyfikacji materiałowych i ich różnych wersji, wyników analiz, testów, standardów jakości i wyników jej kontroli, specyfikacji przepływów pracy, dostawców materiałów, wskaźników sprzedaży czy przeglądów przypadków serwisowych. Oprócz materialnych artykułów, PLM jest szeroko stosowany w rozwoju oprogramowania.
Termin „cykl życia produktu” jest również używany w marketingu i sprzedaży, choć w nieco innym znaczeniu. W tym kontekście PLM oznacza zarządzanie działaniami marketingowymi i sprzedażowymi, począwszy od wprowadzenia nowego produktu, poprzez etapy wzrostu i dojrzałości rynkowej, aż do jego schyłku i wycofania z produkcji.
Inną podobną koncepcją jest zarządzanie danymi o produktach (PDM – Product Data Management), które można uznać za prekursora PLM. Podczas gdy PDM koncentruje się wyłącznie na gromadzeniu i porządkowaniu danych o produktach firmy, PLM integruje ją jeszcze bardziej, umożliwiając zarządzanie przepływem pracy, projektami, zmianami i wysoki stopień współpracy między działami.
Etapy cyklu życia produktu
Cykl życia produktu trwa od momentu powstania, przez produkcję i dystrybucję, aż do ostatecznej utylizacji. Oto kluczowe etapy, przez które przechodzi typowy produkt:
- Tworzenie koncepcji. Pierwszym etapem cyklu życia produktu jest konceptualizacja. Obejmuje ona generowanie wstępnych pomysłów, przeprowadzanie badań rynku i dopasowanie produktu do potrzeb klienta.
- Projektowanie produktu. Na tym etapie produkt jest konstruowany i rozwijany. Proces rozwoju produktu obejmuje również określenie sposobu jego wytwarzania, a także tworzenie prototypów i ich testowanie w celu upewnienia się, że produkt spełnia wszystkie wymagane kryteria. Często na tym etapie wykorzystuje się projektowanie wspomagane komputerowo (CAD).
- Produkcja. Gdy produkt zostanie uznany za gotowy do wprowadzenia na rynek, nadchodzi czas na rozpoczęcie faktycznej produkcji. Obejmuje to wdrożenie procesu produkcyjnego, budowę linii produkcyjnych, pozyskiwanie surowców, planowanie popytu, określenie zapotrzebowania na materiały i moce produkcyjne, zarządzanie zapasami, przeprowadzanie kontroli jakości, planowanie zakupów, pakowanie itp.
- Dystrybucja, sprzedaż i marketing. Ten etap obejmuje ustalenie logistyki dystrybucji produktu, opracowanie strategii cenowych, sprzedażowych i marketingowych oraz ich wdrożenie. Etap ten obejmuje: nawiązywanie partnerstw dystrybucyjnych, określanie docelowego klienta i najlepszego sposobu sprzedaży produktu, wprowadzanie produktów na rynek, budowanie świadomości marki, prowadzenie kampanii marketingowych, utrzymywanie obecności w mediach społecznościowych etc.
- Serwis i wsparcie. Etap posprzedażowy obejmuje zapewnienie wsparcia klientom korzystającym z produktu, a także usługi takie jak naprawy i modernizacje. Ta część obejmuje również obsługę zgłoszeń gwarancyjnych i zwrotów produktów oraz zbieranie opinii klientów w celu ulepszenia produktu lub powiązanych usług.
- Utylizacja i wycofanie z eksploatacji. Ostatni etap dotyczący końca cyklu życia produktu sprowadza się do odpowiedzi na pytania: kiedy produkt powinien zostać wycofany z produkcji? Czy powinna być kolejna iteracja? Ponieważ wszystkie dane produktu są udokumentowane w systemie PLM, stworzenie nowej, lepszej wersji produktu może odbyć się szybciej niż pierwowzoru.
Należy pamiętać, że chociaż wyżej wymienione etapy są przedstawione liniowo, cykl życia produktu w praktyce nigdy nie jest liniowy, a wiele z nich przebiega równolegle lub w innej kolejności. Przykładowo, produkt może wrócić do fazy projektowania po zebraniu określonej ilości opinii klientów, co pozwala firmie zoptymalizować go pod kątem lepszego doświadczenia użytkownika. Innym przykładem jest rozpoczęcie reklama produktu przed jego faktycznym wyprodukowaniem, generując przychody z przedsprzedaży, aby wesprzeć etapy projektowania i produkcji.
Zarządzanie cyklem życia produktu z oprogramowaniem
Chociaż proces PLM można realizować ręcznie lub półautomatycznie, korzystając z arkuszy kalkulacyjnych lub różnych niezależnych rozwiązań programowych, jest on bardzo pracochłonny. Nowoczesne oprogramowanie PLM automatyzuje jednak większość procesów i zapewnia znacznie bardziej przejrzysty wgląd w produkty i ich wydajność dzięki integracji różnych obszarów działalności.
Korzyści z oprogramowania w zarządzaniu cyklem życia produktu
Oprócz lepszej organizacji danych o produktach, producenci mogą odnieść wiele korzyści z wdrożenia oprogramowania ułatwiającego zarządzania cyklem życia produktu. Należą do nich:
- Usprawniona komunikacja i współpraca. Dostęp do wszystkich informacji o produkcie dla każdego interesariusza i pracownika zajmującego się różnymi aspektami produktu, takimi jak: badania i rozwój, planowanie produkcji, czy zarządzaniem łańcuchem dostaw, znacząco usprawnia komunikację i współpracę w całej firmie.
- Usprawniony rozwój produktu. Korzystanie z oprogramowania przyspiesza rozwój produktu, zapewniając bieżący podgląd wszystkich sugestii rozwojowych, zmian inżynieryjnych, wyników testów itp. Pozwala to przedsiębiorstwom przyspieszyć rozwój produktu i skrócić czas wprowadzania go na rynek.
- Zwiększona wydajność i niższe koszty. Ułatwianie prac badawczo-rozwojowych, zwiększanie efektywności współpracy w łańcuchu dostaw oraz standaryzacja procesów biznesowych w całej firmie niezmiennie prowadzą do wzrostu wydajności i obniżenia kosztów operacyjnych.
- Poprawa jakości produktu. Ustalenie konkretnych specyfikacji i standardów jakości produktu oraz udostępnienie tych informacji personelowi może znacząco usprawnić proces kontroli jakości. Z drugiej strony, śledzenie wyników kontroli jakości pozwala na wykrywanie problemów systemowych i ich rozwiązywanie, co przekłada się na poprawę ogólnej jakości produktu.
- Zgodność i identyfikowalność. W branżach o rygorystycznych przepisach regulujących produkcję zapewnienie identyfikowalności w procesie rozwoju i inżynierii produktu jest niezbędne. Systemy informatyczne pomagają rejestrować wszystkie zdarzenia na drodze od koncepcji do gotowego produktu, zapewniając organom regulacyjnym przejrzysty zapis zgodności.
- Lepsze podejmowanie decyzji. Systemy PLM pozwalają firmom produkcyjnym śledzić wydajność produktu od fazy koncepcyjnej do wycofania z produkcji. Pozwala im to identyfikować trendy rynkowe, systematycznie analizować opinie klientów i ulepszać swoje produkty, a także procesy koncepcyjne i projektowe.
Jaka jest rola systemów MES, APS i WMS w zarządzaniu cyklem życia produktu?
- Zarządzanie BOM w systemie MES. Kontrola wersji BOM (wersjonowanie BOM), to proces zarządzania i śledzenia zmian wprowadzanych do zestawienia materiałowego i w recepturze produktu. Jest ona niezbędna do zapewnienia płynnego funkcjonowania środowisk produkcyjnych, w których listy materiałowe są często aktualizowane. Właściwe wersjonowanie BOM zapewnia dokładne udokumentowanie wszelkich aktualizacji lub modyfikacji materiałów, ilości, dostawców lub innych szczegółów, umożliwiając producentom pracę z prawidłowym i aktualnym BOM w dowolnym momencie, a także na łatwy powrót do poprzedniej wersji.
- Systemy planowania produkcji. System APS (Advanced Planning and Scheduling) wspiera kluczowy etap cyklu życia produktu – produkcję oraz dystrybucję. Odpowiada za precyzyjne harmonogramowanie i optymalizację zleceń, co pozwala sprawnie realizować rynkowe zapotrzebowanie, minimalizować koszty wytworzenia i reagować na awarie.
- Zarządzanie jakością. System MES może służyć do rejestrowania wyników kontroli jakości i śledzenia wydajności poszczególnych produktów, dostawców, pracowników produkcyjnych lub elementów wyposażenia. Jest to przydatne w wykrywaniu i rozwiązywaniu problemów systemowych powodujących wady lub niską jakość oraz w zapewnieniu, że do klientów trafiają wyłącznie produkty w założonej jakości.
- Zarządzanie zwrotami. Niektóre systemy WMS oferują również moduł autoryzacji zwrotów towarów (RMA). Służy on do zarządzania i śledzenia zwrotów od klientów, ich przyczyn i wymaganych działań, reklamacji gwarancyjnych, napraw itp.
Często zadawane pytania
Co oznacza zarządzanie cyklem życia produktu?
Zarządzanie cyklem życia produktu (PLM) to termin opisujący proces zarządzania rozwojem, produkcją, dystrybucją i utylizacją – czyli całym cyklem życia – produktu.
Jakie są etapy cyklu życia produktu?
Cykl życia produktu obejmuje następujące etapy:
1. Koncepcja;
2. Projekt;
3. Produkcja;
4. Dystrybucja;
5. Serwis;
6. Utylizacja.
Jakie są cztery etapy cyklu życia produktu w marketingu?
W marketingu cykl życia produktu składa się z następujących etapów:
1. Wprowadzenie;
2. Wzrost;
3. Dojrzałość;
4. Schyłek.
W której fazie cyklu życia produktu osiąga się największą sprzedaż?
Największą sprzedaż osiąga się w fazie dojrzałości cyklu życia produktu. W tym etapie rynek jest już w pełni nasycony, a produkt jest dobrze znany konsumentom. Choć sprzedaż osiąga wtedy swój szczyt, tempo jej wzrostu zaczyna maleć. Zysk często zaczyna spadać z powodu silnej konkurencji i konieczności stosowania agresywnych działań promocyjnych.
